Instituut: LUMC
Onderzoekers: Prof. dr. B.O. Roep
Subsidie verstrekker: Diabetes Fonds
Bij diabetes type 1 zijn de insulineproducerende cellen
vernield door het afweersysteem. Hoe kan iemand met diabetes type 1
nieuwe insulineproducerende bètacellen krijgen? Dit project
onderzoekt een aantal mogelijkheden zoals via transplantatie of via
beenmergcellen, en hoe zorg je ervoor dat het afweersysteem de
nieuwe cellen met rust laat?
Bij diabetes type 1 zijn de insulineproducerende bètacellen in de
alvleesklier, in de eilandjes van Langerhans, vernietigd door het
eigen afweersysteem. Vandaar dat deze mensen levenslang insuline
moeten spuiten. Het doel van dit project: nieuwe bètacellen voor
mensen met type 1 diabetes waarmee ze zelf weer insuline
aanmaken.
Dweilen met de kraan open
Je kunt diverse manieren bedenken om aan nieuwe cellen te komen.
Bijvoorbeeld transplantatie van de complete alvleesklier of alleen
de eilandjes van Langerhans. Of je probeert bètacellen te maken uit
andere cellen. Een belangrijk probleem dat je bij al die manieren
tegenkomt, is het afweersysteem dat nog steeds dezelfde vergissing
maakt en ook de nieuwe eilandjes aanvalt. De nieuwe bètacellen
maken dan nog steeds geen kans, het is in feite dweilen met de
kraan open. De hamvraag is: hoe sluiten we die kraan?
Bijsturen
Bijsturen van het afweersysteem is des te belangrijker gezien een
recente ontdekking: ook diabetespatiënten maken nog steeds nieuwe
bètacellen aan! Alleen worden die door de bestaande
afweervergissing telkens vernietigd. We hebben nu geleerd hoe we
dat afweerproces in theorie kunnen stoppen.
Andere manieren
Onderzoeker Roep: "Door dit project komen we dichter bij het
antwoord op het achterliggende probleem van diabetes: hoe lossen we
de afweervergissing op? Tegelijkertijd werken we aan alternatieven
voor transplantatie. Daarbij gaat het erom, op een andere manier
aan nieuwe bètacellen te komen die iemand van diabetes af kunnen
helpen. Met stamcel-technieken bijvoorbeeld kun je veel bereiken.
Theoretisch kun je bijvoorbeeld uit embryocellen bètacellen maken,
maar dat is ethisch en maatschappelijk discutabel. Daarom zoeken we
naar andere manieren, zoals met beenmergstamcellen van de patiënt
zelf waarmee je nieuwe bètacellen vormt."
Hoop
De ontwikkelingen rond transplantatie en onderzoek naar bètacellen
gaan hard. Roep: "Nieuwe onderzoeksresultaten werpen weer nieuwe
vragen en dilemma's op. Je hoeft die dilemma's niet meteen op te
lossen, maar je moet er wel rekening mee houden. Wat je nu ziet, is
dat behandelaren zorgvuldig alle mogelijkheden gaan wegen. Er komen
nu steeds meer opties voor mensen met type 1 diabetes, terwijl er
vroeger maar eentje was, namelijk levenslang insuline spuiten. En
hoewel de nieuwste behandelingen nog lang niet voor iedereen
beschikbaar zijn: het feit dát ze al kunnen worden toegepast,
vinden veel mensen het een hoopvolle gedachte. Net als dat hun
lichaam toch nog steeds bètacellen aanmaakt. Het zal nog jaren
duren voordat de 'vergissing' van het afweersysteem kan worden
opgelost, maar we zijn zeker op de goede weg."